Plan smarowania maszyn to dokument, który dla każdego punktu określa środek smarny, ilość, metodę i termin oraz wskazuje wykonawcę. Dobry plan zamienia smarowanie z czynności wykonywanej z pamięci w powtarzalną procedurę. Dane bierze się z dokumentacji producenta maszyny, a nie z przyzwyczajeń techników.
Po co to wszystko? Łożysko cierpi, gdy smaru brakuje. Cierpi też przy nadmiarze: nagrzewa się, a uszczelnienia mogą pęknąć. Bez dokumentu każdy technik smaruje po swojemu, a po zmianie obsady zmienia się też stan maszyn.
Nie podajemy tu ilości, częstotliwości ani nazw środków smarnych. Wyznacza je producent konkretnej maszyny. Tylko od niego należy brać te wartości.
Co zapisać w planie smarowania
Jeden wiersz tabeli odpowiada jednemu punktowi. Gotowy układ masz we wzorze: plan smarowania maszyn do pobrania.
| Pole | Co wpisać |
|---|---|
| Punkt | Numer, nazwa podzespołu, położenie na maszynie, najlepiej ze zdjęciem |
| Środek smarny | Dokładna nazwa i klasa zgodna z zaleceniem producenta |
| Ilość | Wartość z dokumentacji, z jednostką |
| Metoda | Smarownica ręczna, układ centralny, kontrola poziomu, wymiana oleju |
| Częstotliwość | Czas lub motogodziny, tak jak podaje producent |
| Odpowiedzialny | Imię i nazwisko albo rola, na przykład operator zmiany |
| Uwagi | Czy maszyna stoi, jaka blokada energii, jakie ryzyko |
Weźmy wtryskarkę z 40 punktami smarowania (liczba przykładowa): prowadnice, łożyska, układ hydrauliczny. Bez numeracji nikt nie sprawdzi, czy w piątek ktoś pominął 3 punkty. Z numeracją widać to w 5 minut.
Skąd wziąć dane do planu
Źródłem jest dokumentacja techniczno-ruchowa (DTR) albo instrukcja obsługi maszyny. Szukaj rozdziału o konserwacji. Producent opisuje tam punkty, środki, ilości oraz terminy. Dane z tabliczki znamionowej oraz naklejek na korpusie uzupełniają obraz.
Gdy dokumentacji nie ma, zadzwoń do producenta albo do serwisu autoryzowanego. Poproś o zalecenia na piśmie. Maszyna kupiona w 2012 roku mogła przejść 3 remonty, a w szufladzie nadal leży instrukcja z dostawy. Po każdej przebudowie przejrzyj plan jeszcze raz.
Nie zamieniaj środka na tańszy odpowiednik, dopóki producent tego nie potwierdzi. Zamiennik o podobnej nazwie bywa niezgodny z tym, który już jest w maszynie.
Typowe błędy w smarowaniu maszyn
- Nadmiar smaru. Więcej nie znaczy lepiej, bo łożysko się grzeje, a uszczelnienie może pęknąć i zacząć przeciekać.
- Mieszanie środków. Smary o różnym zagęszczaczu bywają niezgodne i po zmieszaniu twardnieją albo rozmiękają.
- Brak oznaczeń punktów. Technik szuka smarowniczek z pamięci, a nowa osoba pomija połowę.
- Jedna smarownica do wszystkiego. Resztki poprzedniego środka trafiają tam, gdzie nie powinny.
- Nieaktualne zapisy. Maszynę przebudowano, a w papierach został stary stan.
- Brak śladu wykonania. Gdy łożysko padnie, nikt nie wie, czy było smarowane. Inne przyczyny awarii łożysk zebraliśmy w tekście o uszkodzeniach łożysk.
Oznaczanie punktów i środków smarnych
Numer punktu naklejony na maszynie ma być identyczny z numerem w planie, bo tylko wtedy technik nie musi zgadywać, o który punkt chodzi. Na początek wystarczy naklejka albo zawieszka z cyfrą. Jedna maszyna to 30 minut z drukarką etykiet (czas przykładowy).
Następnie oznacz środki. Kolor i kształt etykiety wskazują, który środek pasuje do którego punktu. W jednym z popularnych systemów kółko oznacza smar plastyczny, kwadrat olej, a kolor odpowiada pokrywce pojemnika.
Kształt pomaga osobom, które słabo odróżniają barwy. Zasada jest prosta. Punkt, pojemnik i smarownica dostają to samo oznaczenie, a każda smarownica obsługuje tylko jeden środek.
Jednej palety obowiązującej w całym przemyśle nie ma. Wybierz własną i spisz legendę w planie, żeby w Twoim zakładzie kolor znaczył to samo na każdej hali. W zakładzie spożywczym dochodzi kategoria smaru. Wyjaśnia ją artykuł utrzymanie ruchu w przemyśle spożywczym.
Kto smaruje: operator czy dział utrzymania ruchu
Podział zależy od ryzyka i wiedzy, nie od wygody. W metodzie TPM operator przejmuje podstawy, a szczegóły tej metody opisuje artykuł o autonomicznym utrzymaniu ruchu.
Na przykład linia pakująca pracuje na 3 zmiany (dane przykładowe). Smarowniczki przy taśmie obsługuje operator na początku zmiany i zajmuje mu to 10 minut. Olej w przekładni głównej wymienia dział utrzymania ruchu, w czasie przeglądu planowego.
| Rodzaj punktu | Kto |
|---|---|
| Smarowniczki dostępne bez zdejmowania osłon, kontrola poziomu oleju w okienku | Operator po szkoleniu |
| Punkty wymagające zatrzymania maszyny i blokady energii | Dział utrzymania ruchu |
| Wymiana oleju w przekładni lub układzie hydraulicznym | Dział utrzymania ruchu |
| Układy centralnego smarowania | Dział utrzymania ruchu |
Operator potrzebuje krótkiego szkolenia. Musi wiedzieć, gdzie leżą punkty, który środek pasuje do którego i kiedy przerwać pracę. Odhacza wykonane czynności na karcie autonomicznej konserwacji.
Jeśli obsługujesz maszyny klientów, ustal w umowie, co smaruje klient, a co serwis. Granicę zapisz w planie, w kolumnie odpowiedzialnego. Kolejne poradniki o maszynach leżą w dziale urządzenia i przeglądy.
Rejestr wykonania
Zamiar opisuje plan. Wykonanie pokazuje dopiero rejestr. Wystarczy tabela: data, numer punktu, wykonawca, faktyczna ilość, uwagi.
Wpis może wyglądać tak: punkt 17, prowadnica osi X, zmiana 2, uwaga „sucha, ślad korozji”. Zapisy typu „wyciek”, „głośna praca” albo „pusty pojemnik” trafiają do działu utrzymania ruchu jeszcze tego samego dnia.
Raz w tygodniu przejrzyj zaległości. Punkt, który co chwilę wymaga dosmarowania, sygnalizuje usterkę, na przykład uszkodzone uszczelnienie. Wtedy sprawa trafia do utrzymania ruchu. Smarowaniem jej nie rozwiążesz.
Od czego zacząć
- Wybierz maszynę, która pracuje ciągle, i znajdź jej DTR lub instrukcję obsługi.
- Przejdź maszynę z dokumentacją w ręku i ponumeruj wszystkie punkty smarowania.
- Wypełnij plan danymi producenta, a brakujące wartości wyjaśnij na piśmie.
- Oznacz punkty, pojemniki i smarownice według jednego systemu.
- Przekaż operatorom proste punkty, po krótkim szkoleniu i z kartą do odhaczania.
- Po miesiącu sprawdź rejestr: które punkty miały zaległości i co zgłoszono.
Jak Service Express pomaga w prowadzeniu planu smarowania
Smarują ludzie, ale terminy i zapisy da się zautomatyzować. Service Express robi to w firmach serwisowych obsługujących maszyny klientów.
- Plan przeglądów, z którego system generuje zlecenia cykliczne i zapisuje wykonanie według checklist: serwisy prewencyjne.
- Struktura drzewiasta urządzeń od budynku do podzespołu oraz kody QR i NFC na maszynach: baza urządzeń.
- Cyfrowe protokoły wypełniane na telefonie lub tablecie, ze zdjęciami i podpisem klienta: elektroniczne protokoły.
- Praca w hali bez internetu, z synchronizacją po odzyskaniu połączenia: aplikacja mobilna.
Najczęstsze pytania
Co powinien zawierać plan smarowania maszyny?
Dla każdego punktu zapisz jego numer i położenie, środek smarny, ilość, metodę, częstotliwość i osobę odpowiedzialną. Wartości przepisz z dokumentacji producenta maszyny, a nie z przyzwyczajeń załogi.
Skąd wziąć ilości i częstotliwości smarowania?
Z dokumentacji techniczno-ruchowej (DTR) lub instrukcji obsługi maszyny, w części o konserwacji. Gdy dokumentacji brakuje, zapytaj producenta lub serwis autoryzowany i nie zgaduj.
Jakie są najczęstsze błędy w smarowaniu maszyn?
Nadmiar smaru, który przegrzewa łożysko i uszkadza uszczelnienia, mieszanie niezgodnych środków, brak oznaczeń punktów oraz plan, którego nikt nie aktualizuje. Warto też zapisywać każde wykonanie, żeby wiedzieć, co faktycznie zrobiono.
Kto powinien smarować maszyny, operator czy utrzymanie ruchu?
Proste, bezpieczne punkty może obsługiwać operator po szkoleniu, w ramach autonomicznego utrzymania ruchu. Punkty wymagające zatrzymania maszyny, demontażu osłon albo wymiany oleju w przekładni zostają po stronie działu utrzymania ruchu.
