Dokumentacja techniczno-ruchowa (DTR) to komplet dokumentów producenta opisujący montaż oraz obsługę maszyny i jej konserwację. Są w niej dane techniczne oraz schematy z tabelami przeglądów. Przepisy nie używają nazwy DTR i mówią o instrukcji dołączanej do maszyny. Dla utrzymania ruchu to podstawowe źródło planu przeglądów i smarowania.
W wielu zakładach DTR leży w szafie do dnia awarii. Przeczytana wcześniej, oszczędza godziny szukania.
Co zawiera dokumentacja techniczno-ruchowa
Układ rozdziałów zależy od producenta, ale zestaw bywa podobny. Poniższa tabela pokazuje typowy układ i to, do czego służy w utrzymaniu ruchu.
| Rozdział | Co w nim znajdziesz | Do czego służy w UR |
|---|---|---|
| Dane identyfikacyjne i przeznaczenie | producent, typ, numer seryjny, rok produkcji, zastosowania dozwolone i zabronione | karta maszyny, kontakt do producenta |
| Dane techniczne | masa, zasilanie, zużycie mediów, poziom hałasu | przyłącza, warunki pracy |
| Budowa i działanie | zespoły, rysunki, schematy elektryczne i pneumatyczne | diagnostyka awarii |
| Uruchomienie i obsługa | kolejność uruchamiania, zatrzymanie awaryjne, ustawienia | szkolenie operatorów |
| Konserwacja i przeglądy | czynności, częstotliwość, środki smarne | plan przeglądów i smarowania |
| Typowe usterki | objawy i sposób postępowania | pierwsze kroki przy awarii |
| Części zamienne | numery katalogowe, zalecany zapas | lista części krytycznych |
| Wycofanie z eksploatacji | demontaż, postępowanie z odpadami | planowanie likwidacji |
Część zakresu wynika z przepisów. Dyrektywa 2006/42/WE wylicza minimalną treść instrukcji: schematy potrzebne do konserwacji i naprawy, opis czynności konserwacyjnych, specyfikację części zamiennych oraz deklarację zgodności albo jej treść.
Dla utrzymania ruchu najcenniejsze są trzy rozdziały: konserwacja, schematy, części zamienne. Konserwacja daje plan. Schematy pomagają szukać przyczyny awarii. Wykaz części podpowiada, co trzymać w magazynie.
DTR czy instrukcja: co mówią przepisy
Nazwa DTR pochodzi z polskiej praktyki przemysłowej. W polskich wersjach dyrektywy 2006/42/WE i rozporządzenia (UE) 2023/1230 jej nie ma. Oba akty mówią o instrukcji, którą producent dołącza do maszyny.
Według art. 5 ust. 1 dyrektywy producent lub jego upoważniony przedstawiciel dostarcza przed wprowadzeniem maszyny do obrotu niezbędne informacje, takie jak instrukcje.
Załącznik I w pkt 1.7.4 wymaga instrukcji w oficjalnym języku państwa, w którym maszynę wprowadza się do obrotu lub oddaje do użytku. W Polsce jest to język polski.
Dyrektywę wdraża rozporządzenie Ministra Gospodarki z 21 października 2008 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn (Dz.U. 2008 nr 199 poz. 1228).
Rozporządzenie (UE) 2023/1230 stosuje się od 20 stycznia 2027 r., a z tym dniem dyrektywa 2006/42/WE traci moc.
Nowe przepisy wprost dopuszczają instrukcję w postaci cyfrowej. Według art. 10 ust. 7 producent, który ją tak udostępnia:
- wskazuje na maszynie (albo na opakowaniu lub w dokumencie towarzyszącym), jak uzyskać dostęp do instrukcji,
- podaje ją w formacie, który da się wydrukować, pobrać i zapisać na urządzeniu,
- trzyma ją online przez przewidywany cykl życia maszyny i co najmniej 10 lat od wprowadzenia do obrotu.
Na żądanie zgłoszone przy zakupie producent dostarcza bezpłatnie wersję papierową w ciągu miesiąca. Wymogi art. 10 dotyczą producentów wprowadzających maszyny do obrotu.
Państwa członkowskie nie mogą utrudniać udostępniania na rynku maszyn, które wprowadzono do obrotu zgodnie z dyrektywą przed 20 stycznia 2027 r. (art. 52 ust. 1).
Kto opracowuje DTR i kto za nią odpowiada
DTR opracowuje producent maszyny. Według dyrektywy dostarcza ją on albo jego upoważniony przedstawiciel. Rozporządzenie 2023/1230 mówi, że producent zapewnia dołączenie instrukcji do maszyny.
Nie myl instrukcji z dokumentacją techniczną. Producent sporządza ją przed wprowadzeniem maszyny do obrotu i przechowuje do dyspozycji organów nadzoru rynku przez co najmniej 10 lat. Nie jest przeznaczona dla działu UR.
Użytkownik ma własne obowiązki. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 30 października 2002 r. o minimalnych wymaganiach BHP przy użytkowaniu maszyn przez pracowników (Dz.U. 2002 nr 191 poz. 1596) mówi między innymi, że:
- pracodawca powinien zapewnić pracownikom dostęp do informacji, w tym pisemnych instrukcji dotyczących użytkowania maszyn (§ 30 ust. 1),
- instrukcje zawierają co najmniej informacje o warunkach użytkowania, o możliwych do przewidzenia sytuacjach nietypowych i o praktyce użytkowania, a pracownicy mają je rozumieć (§ 30 ust. 2 i 3),
- pracownicy wykonujący naprawy, konserwację lub obsługę maszyn przechodzą specjalistyczne przeszkolenie (§ 32 pkt 2),
- gdy dla maszyny przewidziano dziennik konserwacji, prowadzi się go na bieżąco (§ 17 ust. 2).
Obsłudze łatwiej korzystać z krótkiej instrukcji stanowiskowej opartej na DTR niż z pełnej dokumentacji producenta. Napisz ją razem z produkcją.
Po przeróbce maszyny sama instrukcja nie wystarczy, bo zmienia się też ocena ryzyka. Opisuje to tekst o ocenie ryzyka maszyn.
Jak z DTR zrobić plan przeglądów i smarowania
Rozdział o konserwacji to najkrótsza droga do planu. Przejdź go w czterech krokach.
- Wypisz każdą czynność z częstotliwością oraz wykonawcą: operator, utrzymanie ruchu albo serwis producenta.
- Przelicz interwały podane w godzinach pracy na terminy kalendarzowe. Jeśli maszyna ma licznik motogodzin, trzymaj się licznika.
- Z rysunków i tabeli smarowania zrób listę punktów z numerami i środkami. To pierwsza wersja planu smarowania, którego prowadzenie opisujemy w tekście o planie smarowania maszyn.
- Z wykazu części wybierz te, których brak zatrzymałby linię, i zapisz zalecany zapas.
Weźmy sprężarkę śrubową pracującą całą dobę. DTR każe tu wymieniać olej i filtr co 4000 godzin pracy (liczba przykładowa). Przy pracy 24 godziny na dobę te 4000 godzin mija po około 167 dniach. Przegląd wpisany w kalendarz raz w roku byłby tu spóźniony o ponad pół roku.
Interwały z DTR to punkt wyjścia: przelicz je na rzeczywisty czas pracy i zapytaj producenta o skrócenie, gdy warunki są cięższe niż założone. Ciężkie warunki to kurz albo wysoka temperatura. Jak ułożyć z tego terminarz, opisujemy w tekście o harmonogramie przeglądów maszyn.
Gdy DTR brakuje: wzór do uzupełnienia
Stara maszyna bez dokumentacji to częsta sytuacja po przejęciu zakładu. Szukanie zacznij od tabliczki znamionowej. Typ i numer seryjny wystarczą, żeby poprosić producenta albo dystrybutora o kopię.
- Poproś producenta, dystrybutora lub serwis o instrukcję i zalecenia konserwacji, najlepiej na piśmie.
- Sprawdź, czy kopia nie leży w zakładzie: w archiwum inwestycji, u byłego kierownika, w dziale zakupów.
- Jeśli producenta już nie ma, spisz dokumentację zakładową według szablonu DTR do pobrania. Szablon ma 10 rozdziałów, od danych identyfikacyjnych po wycofanie z eksploatacji.
- Dane z tabliczki, zdjęcia punktów smarowania i oznaczenia części wpisz do karty maszyny.
- Schematy elektryczne niech sprawdzi elektryk z uprawnieniami. Tam, gdzie czegoś nie wiesz, wpisz „do ustalenia”, zamiast zgadywać.
Przepis z 2002 r. mówi, że pracodawca powinien zapewnić pracownikom dostęp do pisemnych instrukcji użytkowania maszyn (§ 30). Brak DTR tego nie zmienia. Dokument spisany w zakładzie nazwij zakładowym i nie podawaj go za DTR producenta.
Jak przechowywać dokumentację maszyn
- Trzymaj jeden komplet wzorcowy: kopię cyfrową (PDF) w katalogu z numerem inwentarzowym maszyny i wersję papierową w biurze UR.
- Przy maszynie zostaw tylko skrót: instrukcję stanowiskową, kartę maszyny i plan smarowania w koszulce. Pełna DTR w hali szybko się brudzi i ginie.
- Wpisz na pierwszej stronie numer wydania i datę. Po przebudowie maszyny wydanie jest nowe, a stare oznacz jako nieaktualne.
- Poprawiaj schematy elektryczne po każdej zmianie w szafie sterowniczej.
- Zapisuj pliki pobrane z internetu na własnym dysku. Link producenta może przestać działać.
- Zadbaj o dostęp w miejscach bez zasięgu, na przykład na hali.
- Raz w roku sprawdź, czy komplet jest pełny i czytelny.
Oryginał trzymaj w jednym miejscu, a przy maszynie zostaw tylko skrót do codziennego użytku. Inne dokumenty UR opisujemy w tekście o utrzymaniu ruchu. Pokrewne tematy opisano w obszarze urządzenia i przeglądy.
Od czego zacząć
- Spisz maszyny, których awaria zatrzymałaby produkcję, i sprawdź, dla których masz komplet: instrukcję, schematy i katalog części.
- Dla maszyn z brakami wyślij zapytanie do producenta, podając typ i numer seryjny.
- Dla jednej maszyny przepisz tabelę konserwacji z DTR do harmonogramu, przeliczając godziny pracy na terminy.
- Załóż kartę maszyny i wpisz w niej numer wydania dokumentacji oraz miejsce przechowywania.
- Napisz krótką instrukcję stanowiskową dla jednej maszyny i omów ją z operatorem.
Jak Service Express pomaga w prowadzeniu dokumentacji maszyn
Service Express nie zastępuje DTR producenta. Ułatwia trzymanie dokumentów przy maszynie i korzystanie z nich w terenie. W bazie urządzeń przy maszynie zapisujesz lokalizację oraz dokumentację. Są tam też gwarancje i historia prac.
- Baza urządzeń to rejestr z historią serwisową, a skan kodu QR lub NFC otwiera paszport techniczny maszyny.
- Serwisy prewencyjne to moduł, w którym plan przeglądów generuje zlecenia cykliczne, a wykonanie zapisuje się według checklist w historii urządzenia.
- Aplikacja mobilna daje technikowi w terenie dostęp do historii urządzeń i dokumentacji, także bez internetu.
- Magazyn części pokazuje stany części w magazynie centralnym i w samochodach serwisantów, aktualizowane na podstawie protokołów.
Najczęstsze pytania
Co zawiera dokumentacja techniczno-ruchowa maszyny?
Typowa DTR zawiera dane identyfikacyjne i techniczne maszyny, opis budowy ze schematami, zasady uruchomienia i obsługi, tabelę konserwacji z częstotliwościami, wykaz części zamiennych i zasady wycofania z eksploatacji. Układ rozdziałów zależy od producenta.
Kto opracowuje DTR?
Opracowuje ją producent maszyny i dołącza do niej. Zakład jako użytkownik odpowiada za to, żeby pracownicy mieli dostęp do pisemnych instrukcji użytkowania, więc do DTR producenta zwykle dopisuje krótszą instrukcję stanowiskową.
Czy DTR to to samo co instrukcja obsługi?
W praktyce tak, ale nazwa DTR jest zwyczajowa. Dyrektywa 2006/42/WE i rozporządzenie (UE) 2023/1230 mówią o instrukcji, którą producent dołącza do maszyny. Rozporządzenie stosuje się od 20 stycznia 2027 r.
Co zrobić, gdy stara maszyna nie ma DTR?
Zapytaj producenta lub dystrybutora o kopię, podając typ i numer seryjny z tabliczki znamionowej. Gdy to nie pomoże, spisz dokumentację zakładową według szablonu i podpisz ją jako dokument zakładowy, a nie DTR producenta.
