Wyciek sprężonego powietrza kosztuje tyle, ile energii elektrycznej zużyła sprężarka na wytworzenie powietrza, które uciekło. Amerykański Departament Energii (DOE) podaje, że w źle utrzymanej instalacji wycieki pochłaniają nawet 20 do 30 procent wydajności sprężarki, a w dobrze utrzymanej powinny zostać poniżej 5 do 10 procent.
Sprężone powietrze jest jednym z najdroższych nośników energii w zakładzie, a wycieki to koszt, którego nikt nie widzi na fakturze, bo ucieka po cichu.
Skąd się biorą wycieki
Najczęściej cieknie tam, gdzie coś się rozłącza albo drga. Winowajcami są szybkozłączki, węże, gwinty, reduktory z filtrami, odwadniacze oraz zawory. DOE zauważa, że wiele wycieków bierze się z niedokładnie oczyszczonych gwintów albo źle położonego uszczelniacza.
Kolejne źródło strat to sprzęt wyłączony z produkcji, ale wciąż podłączony do sieci. Maszyna, której nikt nie używa, powinna mieć odcięty zawór na dopływie.
Wyciek szkodzi nie tylko rachunkowi. Powoduje wahania ciśnienia, więc narzędzia i siłowniki pracują gorzej. Wymusza też większą liczbę godzin pracy sprężarki, a więc szybsze zużycie jej podzespołów.
Ile to kosztuje: przykład obliczenia
Wzór jest prosty, a trudność polega na tym, żeby wziąć własne liczby.
Koszt roczny = strumień wycieków (m³/min) × zużycie mocy na 1 m³/min (kW) × godziny pracy w roku × cena 1 kWh.
Załóżmy (wszystkie liczby są przykładowe), że w hali znaleziono wycieki o łącznym strumieniu 1 m³/min. Sprężarka potrzebuje około 6,5 kW na każdy 1 m³/min (typowy rząd wielkości; DOE podaje dla sprężarek 15 do 24 kW na 100 cfm, czyli około 5 do 8,5 kW na 1 m³/min). Instalacja pracuje 6000 godzin w roku, a energia kosztuje 0,80 zł za kWh.
- 1 × 6,5 = 6,5 kW zużywane na same wycieki,
- 6,5 kW × 6000 h = 39 000 kWh rocznie,
- 39 000 kWh × 0,80 zł = 31 200 zł rocznie.
Zamiast liczb z przykładu użyj danych ze swojej sprężarkowni: moc z tabliczki lub z licznika, godziny z licznika motogodzin, cenę z faktury. Podobnie jak koszt godziny postoju, o którym piszemy w tekście o przestojach produkcyjnych, ten koszt widać dopiero wtedy, gdy ktoś go policzy.
DOE zwraca uwagę na jeszcze jedno: naprawa wycieków nie obniży rachunku, jeśli sprężarka nadal pracuje tak, jakby wycieki były. Po naprawie trzeba ponownie ustawić sterowanie, by czas pracy sprężarek spadł razem z zapotrzebowaniem.
Jak szukać wycieków
- Ultradźwięki. DOE uznaje przenośny detektor ultradźwiękowy za najlepszą metodę. Urządzenie wychwytuje niesłyszalny syk powietrza i działa mimo hałasu hali, bo odfiltrowuje dźwięki słyszalne. Instalację badasz podczas pracy, a obsługi uczy się w kilkanaście minut. Ceny i czułość różnią się między modelami, więc najpierw sprawdź urządzenie na własnej instalacji.
- Woda z mydłem. Metoda jest wiarygodna, lecz wolna i brudząca. Nadaje się do potwierdzenia wycieku w konkretnym miejscu.
- Test czasu pracy sprężarki. Dotyczy sprężarki ze sterowaniem obciążenie/odciążenie. Gdy nic nie produkuje (przerwa, weekend), mierzysz średni czas pracy pod obciążeniem (T) i czas biegu jałowego (t). Udział wycieków to T × 100 ÷ (T + t): procent wydajności sprężarki zjadany przez wycieki. Dla innego sterowania DOE opisuje test spadku ciśnienia po odcięciu sprężarki. Trzeba w nim znać objętość zbiorników i rurociągów.
Znalezione wycieki zapisz na liście: miejsce, rodzaj, wielkość, szacowany koszt, data naprawy. Najpierw naprawiaj największe i powtarzaj wyszukiwanie cyklicznie, bo wycieki wracają.
Co przeglądać w sprężarkowni
Zakres i odstępy przeglądów wynikają z instrukcji producenta każdego urządzenia, więc zacznij od DTR. Gdzie jej brakuje, podpowiada artykuł o dokumentacji techniczno-ruchowej. W planie przeglądów powinny się znaleźć:
- sprężarka (filtry powietrza, olej i separator, chłodzenie, paski lub sprzęgła, zawory, wycieki oleju). Łożyska silnika i sprężarki są tu wdzięcznym tematem dla obchodu z pomiarem drgań,
- osuszacz (skraplacz, odpływ kondensatu, czujnik punktu rosy),
- filtry mają wkłady wymieniane według różnicy ciśnień lub terminu producenta, bo zapchany filtr podnosi spadek ciśnienia, a to wymusza wyższe ciśnienie na sprężarce,
- odwadniacze wymagają uwagi, bo DOE zauważa, że źle utrzymane mogą marnować dużo sprężonego powietrza, więc sprawdza się, czy nie są na stałe otwarte,
- zbiorniki i armatura (zawory bezpieczeństwa, manometry, stan zewnętrzny).
DOE podaje ponadto regułę dla instalacji na ok. 7 barów: każde 2 psi (około 0,14 bara) wyższego ciśnienia tłoczenia zwiększa zużycie energii o około 1 procent, a dodatkowo rośnie zużycie nieregulowane, na przykład przez wycieki. Zapchany filtr albo za wysoko ustawione ciśnienie kosztują więc podwójnie.
Zbiorniki i dozór UDT
Zbiornik sprężarki może podlegać dozorowi technicznemu. Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 grudnia 2012 r. w sprawie rodzajów urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu obejmuje zbiorniki stałe z iloczynem nadciśnienia i pojemności powyżej 50 barów × dm³ przy nadciśnieniu powyżej 0,5 bara. UDT wymienia na swojej liście wprost zbiornik w agregacie sprężarkowym.
Na przykład (liczby przykładowe) zbiornik 500 dm³ pracujący przy nadciśnieniu 10 barów daje iloczyn 5000 barów × dm³, czyli znacznie ponad próg.
Formę dozoru oraz terminy badań wyznaczają odrębne rozporządzenia o warunkach technicznych dozoru. Badania prowadzi UDT.
Sprawdź więc w dokumentacji zbiornika oraz w decyzji UDT, jakie badania go dotyczą. Terminy wpisz do harmonogramu. Obowiązki konserwatora i eksploatującego przy innych urządzeniach opisuje tekst o konserwacji urządzeń UDT.
Od czego zacząć
- Gdy hala stoi (przerwa, weekend), zmierz czas pracy sprężarki pod obciążeniem i na biegu jałowym.
- Policz udział wycieków i koszt roczny własnymi liczbami.
- Przejdź halę z detektorem ultradźwiękowym (pożycz, wynajmij albo zleć) i spisz wycieki.
- Napraw największe, a po naprawie wróć do sterowania sprężarkami.
- Sprawdź, czy zbiorniki w sprężarkowni mają ważne badania UDT, i wpisz terminy.
- Włącz sprężarkownię do planu przeglądów: sprężarka, osuszacz, filtry, odwadniacze.
Jak Service Express pomaga w utrzymaniu sprężarkowni
Sprężarkownia ma wiele urządzeń z własnymi terminami, a każde z nich zapomniane kosztuje. Serwisy prewencyjne w Service Express zaczynają się od planu przeglądów. Potem zlecenia powstają według harmonogramu, a system przypomina o zbliżających się datach, dzięki czemu żaden termin nie ginie w natłoku bieżących awarii. Wykonanie idzie według checklist.
- Terminy przeglądów pojawiają się w kalendarzu, a klienci dostają powiadomienia e-mail i SMS o zbliżających się przeglądach. Zobacz serwisy prewencyjne.
- Sprężarkę, osuszacz i zbiornik możesz ułożyć w strukturę drzewiastą z historią każdego z nich. Szczegóły w bazie urządzeń.
- Obsługujesz sprężarkownie u klientów? Zobacz rozwiązanie dla serwisów.
Najczęstsze pytania
Ile kosztują wycieki sprężonego powietrza?
Koszt to energia zużyta na wytworzenie powietrza, które ucieka. Mnożysz strumień wycieku przez zużycie energii na jednostkę powietrza, godziny pracy i cenę kWh. W przykładzie z artykułu wycieki o łącznym strumieniu 1 m³/min kosztują około 31 tysięcy zł rocznie.
Jak znaleźć wycieki sprężonego powietrza?
Najlepsza jest przenośna ultradźwiękowa lokalizacja wycieków, bo wyłapuje syk powietrza także w hałasie hali. Prostszą metodą jest woda z mydłem na podejrzanych miejscach. Rozmiar strat w całej instalacji oszacujesz testem czasu pracy sprężarki pod obciążeniem.
Ile wycieków jest normalne w instalacji sprężonego powietrza?
W dobrze utrzymanej instalacji straty na wyciekach powinny być poniżej 5 do 10 procent. W instalacjach zaniedbanych dochodzą do 20 do 30 procent pojemności sprężarki i pobieranej mocy. Wynik powyżej 10 procent oznacza, że warto uruchomić program naprawy.
Czy zbiornik sprężarki podlega dozorowi UDT?
Stałe zbiorniki podlegają dozorowi, gdy iloczyn nadciśnienia i pojemności przekracza 50 barów razy dm³, a nadciśnienie jest wyższe niż 0,5 bara. UDT wymienia wprost zbiornik w agregacie sprężarkowym. Formę dozoru i terminy badań wyznaczają przepisy o warunkach technicznych dozoru.
