Zarząd firmy serwisowej potrzebuje 5 wskaźników, nie kilkudziesięciu. Są to: czas reakcji, odsetek napraw załatwionych za pierwszym razem, obłożenie techników, rentowność zleceń, terminowość przeglądów. Każdy z nich jest użyteczny tylko wtedy, gdy ma jedną definicję, jedno źródło danych, właściciela odpowiedzialnego za poprawę. Pozostałe liczby są dodatkiem.
Zasada: najpierw decyzja, potem wskaźnik
Dobry wskaźnik odpowiada na pytanie, od którego zależy decyzja. Czas reakcji pokazuje, czy dotrzymujesz zobowiązań wobec klientów. Rentowność zleceń mówi, komu podnieść stawki. Obłożenie techników podpowiada, czy zatrudniać kolejne osoby, czy lepiej zmienić planowanie pracy.
Jeśli nie potrafisz powiedzieć, co zrobisz, gdy wskaźnik wzrośnie albo spadnie, nie zbieraj go. Raport z 20 kolumnami, z którego nikt niczego nie wnioskuje, to koszt bez korzyści.
Zanim zaczniesz liczyć, zapisz definicje. Dwóch koordynatorów może liczyć „czas reakcji” inaczej i dyskusja na zarządzie zamieni się w spór o metodę.
Pięć wskaźników i jak je liczyć
Czas reakcji
Czas reakcji to czas od momentu przyjęcia zgłoszenia do momentu, w którym ktoś rozpoczął działanie, na przykład technik potwierdził wyjazd albo podjął kontakt z klientem. Ustal, co uznajesz za „rozpoczęcie”. Trzymaj się tego.
Dla każdego zgłoszenia liczysz różnicę między godziną przyjęcia a godziną pierwszej reakcji. Raportuj medianę albo odsetek zgłoszeń, w których dotrzymano czasu z umowy. Średnia potrafi zakłamać obraz, bo kilka bardzo długich przypadków zaniża wynik.
Wskaźnik służy do sprawdzenia, czy umowy z SLA są dotrzymywane, czyli czy klienci dostają reakcję w czasie, który im obiecano. Szerzej piszemy o tym w tekście umowa serwisowa z SLA.
First time fix
First time fix to odsetek zleceń, które udało się zakończyć podczas pierwszej wizyty, bez konieczności powrotu.
Wskaźnik liczysz według wzoru:
first time fix = zlecenia zakończone pierwszą wizytą / wszystkie zakończone zlecenia × 100%
Na przykład w miesiącu zamknięto 100 zleceń, z czego 80 załatwiono za pierwszym razem. Wskaźnik wynosi 80%. Liczby są ilustracyjne.
Niski wynik zwykle wskazuje jedną z 3 przyczyn: technik nie miał potrzebnej części, nie znał urządzenia albo zgłoszenie było słabo opisane. Dlatego warto zestawić go z magazynem części w samochodach i jakością diagnozy przed wyjazdem. Ustal też, co oznacza „powrót”, czyli ta sama usterka w tym samym urządzeniu w ustalonym okresie. Szerzej o liczeniu i poprawie wyniku piszemy w tekście o first time fix rate.
Obłożenie techników
Obłożenie mierzy, jaką część dostępnego czasu technik spędza na pracy, którą da się rozliczyć lub która jest zaplanowana. Trzeba też zdecydować o dojeździe i przerwach: wliczasz je do czasu pracy czy nie.
Wzór wygląda tak:
obłożenie = godziny pracy przypisane do zleceń / godziny dostępne × 100%
Na przykład technik ma w tygodniu 40 godzin, z czego 30 zapisał na zleceniach. Obłożenie wynosi 75%. Również ilustracja.
Wynik bliski 100% nie jest dobry, bo nie zostaje miejsca na awarie. Wynik bardzo niski oznacza, że płacisz za czas, którego nikt nie sprzedaje. Obserwuj trend i rozkład między technikami, nie tylko średnią. Bez zapisów czasu w protokołach wskaźnika nie policzysz, więc najpierw zadbaj o dyscyplinę wpisów.
Rentowność zleceń i klientów
Rentowność mierzy marżę na zleceniu lub na kliencie, czyli przychód minus koszty bezpośrednie (praca, dojazd, materiały).
Wzór wygląda tak:
marża = (przychód − koszty bezpośrednie) / przychód × 100%
Policz ją w 2 przekrojach: dla klienta oraz dla rodzaju zlecenia (przegląd, awaria, montaż). Często okazuje się, że wynik firmy zależy od kilku klientów, a kilku innych obsługujesz na granicy opłacalności. Szczegóły liczenia znajdziesz w tekście Rentowność zlecenia serwisowego, a o klientach na stałej kwocie w tekście ryczałt czy rozliczenie za zlecenie.
Terminowość przeglądów
Terminowość przeglądów to odsetek przeglądów wykonanych w terminie z harmonogramu lub umowy.
Liczysz ją, dzieląc przeglądy wykonane w terminie przez wszystkie przeglądy, których termin przypadał w danym okresie.
Terminowość przeglądów jest wskaźnikiem prewencji. Spadek terminowości zapowiada wzrost awarii i pogorszenie relacji z klientami, zanim zobaczysz to w innych liczbach. Zobacz harmonogram przeglądów maszyn.
Jak pokazywać wskaźniki zarządowi
Najlepiej zmieścić wszystko na jednej stronie: 5 wskaźników, wartość z bieżącego miesiąca, wartość z poprzedniego i krótki komentarz o zmianach. Liczba bez porównania niczego nie mówi.
Przy każdym wskaźniku zapisz właściciela, źródło danych, sposób liczenia. Dzięki temu po zmianie osoby nikt nie musi zgadywać, skąd wzięła się liczba. Nie porównuj się ze „średnią rynku”, jeśli nie masz wiarygodnego źródła o takiej samej definicji. Najlepszym punktem odniesienia jest Twoja firma sprzed kwartału.
Zwróć też uwagę na wskaźniki, które przeciwdziałają sobie. Skracanie czasu reakcji kosztem jakości naprawy obniży first time fix. Podnoszenie obłożenia kosztem zapasu na awarie wydłuży czas reakcji. Czytaj je razem.
Najczęstsze błędy w liczeniu
Błąd 1 to mieszanie okresów: czas reakcji liczony w tygodniu, rentowność w kwartale, a obłożenie w miesiącu. Ustal jeden okres raportowy. Błąd 2 to liczenie wszystkiego od jednej daty, mimo że zlecenie zaczęło się w jednym miesiącu, a skończyło w następnym; przyjmij zasadę, że zlecenie należy do okresu, w którym zostało zamknięte. Błąd 3 to wyjątki: zlecenia testowe, anulowane, gwarancyjne zniekształcają wyniki, jeśli nie ustalisz, czy je wliczasz.
Skąd brać dane
Wszystkie te wskaźniki wymagają jednego zlecenia dla zgłoszenia, wizyty, czasu pracy, części, faktury. W Service Express do zlecenia przypisujesz godziny pracy, materiały, dojazdy, a samo zlecenie jest powiązane z klientem i kontraktem.
Widok kalendarza pokazuje obłożenie techników, a dashboardy wynik na kontraktach. System pilnuje też czasów reakcji i naprawy z umów. Zobacz moduły Kontrola kosztów oraz Planowanie.
18 tysięcy metrów kwadratowych = trzech techników. 17 tysięcy metrów = jeden.
Pierwszy obiekt jest nowy i nie ma na nim żadnego systemu. Kiedy pytam o obciążenie, zawsze słyszę: „pracy jest dużo, ludzie są zajęci i nie mają kiedy wziąć na siebie kolejnych zadań”. …więcej
Od czego zacząć
- Wybierz pięć wskaźników z tego tekstu i zapisz definicję każdego na jednej stronie.
- Przypisz każdemu właściciela i źródło danych.
- Sprawdź, czy dane do liczenia są dziś zapisywane; jeśli nie, zacznij od czasu pracy i godziny pierwszej reakcji w zleceniu.
- Policz wskaźniki ręcznie za ostatni miesiąc, nawet w arkuszu, żeby zobaczyć punkt wyjścia.
- Raz w miesiącu omawiaj je na krótkim spotkaniu zarządu i zapisuj jedną decyzję wynikającą z liczb.
Jak Service Express pomaga w liczeniu wskaźników dla zarządu
Wskaźniki są wiarygodne tylko wtedy, gdy dane powstają przy zleceniu, a nie są odtwarzane na koniec miesiąca. W Service Express czas pracy, materiały i dojazdy przypisujesz do zlecenia powiązanego z klientem i kontraktem, więc większość liczb z tego artykułu ma jedno źródło.
- Obłożenie techników pokazuje kalendarz, który w widoku dnia, tygodnia, miesiąca lub całego zespołu pozwala od razu ocenić obłożenie i dostępność zasobów. Zobacz planowanie.
- System pilnuje czasów reakcji i naprawy zgodnie z umowami serwisowymi każdego klienta i wysyła ostrzeżenie, gdy termin zadania zbliża się do końca. Zobacz rejestr zgłoszeń i zleceń.
- Rentowność zleceń i kontraktów pokazuje analiza marży, która uwzględnia koszt części i dojazdu, a dashboardy finansowe pokazują wynik poszczególnych kontraktów. Zobacz kontrolę kosztów.
- Terminowości przeglądów pilnuje system, który sam tworzy zlecenia cykliczne, a wykonane przeglądy zapisują się w historii urządzenia. Zobacz serwisy prewencyjne.
Najczęstsze pytania
Jakie wskaźniki powinien śledzić zarząd firmy serwisowej?
Pięć: czas reakcji, odsetek napraw załatwionych za pierwszym razem (first time fix), obłożenie techników, rentowność zleceń i terminowość przeglądów. Każdy jest użyteczny tylko wtedy, gdy ma jedną definicję, jedno źródło danych i właściciela odpowiedzialnego za poprawę.
Jak obliczyć first time fix?
First time fix to zlecenia zakończone pierwszą wizytą podzielone przez wszystkie zakończone zlecenia, razy 100%. Gdy w miesiącu zamknięto 100 zleceń, z czego 80 załatwiono za pierwszym razem, wskaźnik wynosi 80% (liczby ilustracyjne).
Jakie powinno być obłożenie techników?
Nie powinno być bliskie 100%, bo wtedy nie zostaje miejsca na awarie, a wynik bardzo niski oznacza, że płacisz za czas, którego nikt nie sprzedaje. Obłożenie to godziny pracy przypisane do zleceń podzielone przez godziny dostępne, więc technik z 30 godzinami zleceń w 40-godzinnym tygodniu ma 75%.
Dlaczego czas reakcji lepiej raportować medianą niż średnią?
Bo średnia potrafi zakłamać obraz: kilka bardzo długich przypadków zaburza wynik. Raportuj medianę albo odsetek zgłoszeń, w których dotrzymano czasu z umowy.

