KPI utrzymania ruchu to kilka liczb, które pokazują dyrekcji, czy maszyny są dostępne, czy prace są zaplanowane i czy przeglądy się odbywają. Do raportu wystarczy trzy do pięciu wskaźników. Każdy ma jeden wzór, jedno źródło danych, jednego właściciela w dziale. Niżej jest dziewięć najczęściej używanych wskaźników z wzorami, a dalej podpowiedź, od których zacząć w pierwszym miesiącu.
Zestawy wskaźników porządkuje norma PN-EN 15341 o kluczowych wskaźnikach efektywności utrzymania ruchu. Własne definicje metryk publikuje organizacja SMRP (Society for Maintenance & Reliability Professionals). Źródła różnią się w szczegółach. Zapisz więc wzór, którego używasz, obok wyniku.
Dziewięć wskaźników i ich wzory
Wzory poniżej to wersje robocze, które da się policzyć w arkuszu. Najważniejsze jest, żeby ten sam wzór stosować co miesiąc.
| Wskaźnik | Wzór | Typ | Skąd dane |
|---|---|---|---|
| Dostępność | (planowany czas pracy − postoje z przyczyn technicznych) ÷ planowany czas pracy × 100% | opóźniony | zapisy postojów, plan produkcji |
| MTBF | czas pracy ÷ liczba awarii | opóźniony | licznik godzin, rejestr awarii |
| MTTR | suma czasów napraw ÷ liczba napraw | opóźniony | zlecenia, protokoły |
| OEE | dostępność × wydajność × jakość | opóźniony | produkcja |
| Udział prac planowanych | godziny prac zaplanowanych ÷ wszystkie godziny działu × 100% | wiodący | zlecenia z czasem pracy |
| Realizacja planu przeglądów | przeglądy wykonane w terminie ÷ przeglądy zaplanowane na okres × 100% | wiodący | harmonogram, zlecenia |
| Zaległości zleceń | godziny otwartych zleceń planowanych ÷ godziny zespołu na takie zlecenia w tygodniu | wiodący | otwarte zlecenia z szacunkiem godzin |
| Koszt do wartości odtworzeniowej | roczny koszt utrzymania ÷ wartość odtworzeniowa maszyn × 100% | opóźniony | księgowość, ewidencja majątku |
| Czas reakcji | godzina rozpoczęcia działania − godzina zgłoszenia | wiodący | zgłoszenia, zlecenia |
Trzy rzeczy wymagają komentarza. Koszt utrzymania to robocizna, części oraz usługi zewnętrzne. Wartość odtworzeniowa to kwota, za którą kupiłbyś dziś maszyny o tej samej zdolności produkcyjnej.
Czas reakcji raportuj medianą albo odsetkiem zgłoszeń w czasie z umowy. Kilka długich przypadków zniekształca średnią. Pojęcie “w terminie” przy przeglądach zdefiniuj liczbowo, na przykład plus minus tydzień od daty z harmonogramu.
Liczenie MTBF i MTTR opisuje osobny artykuł. Drugi dotyczy OEE. Tutaj są tylko częścią zestawu. Firma serwisowa, która obsługuje maszyny klientów, znajdzie swój zestaw w tekście o wskaźnikach dla zarządu serwisu.
Wiodące i opóźnione
Wskaźnik opóźniony mówi, co się już stało, a wiodący, co się stanie, jeśli nic nie zmienisz. Dostępność, MTBF i OEE potwierdzają skutek: maszyna stała albo nie.
Zanim spadną, zwykle widać wcześniej, że zaległości rosną. Przeglądy się opóźniają. Udział prac planowanych maleje, bo dział gasi pożary.
Sam wynik maszyn jako jedyny wskaźnik w raporcie to za mało. Dyrekcja zobaczy problem po kwartale. Ty mogłeś go widzieć w danych miesiąc wcześniej.
Podział na wiodące i opóźnione przyjęto w literaturze o utrzymaniu ruchu. Nie jest to prawo fizyki, więc zależność sprawdź na własnych danych po kilku miesiącach.
Przykład raportu dla jednej linii
Linia rozlewnicza, jeden miesiąc, liczby przykładowe. Planowany czas pracy to 600 godzin. Postoje z przyczyn technicznych trwały 24 godziny w sześciu awariach. Dział przepracował 500 godzin, z czego 300 przy pracach zaplanowanych z wyprzedzeniem.
W planie było 20 przeglądów, w terminie wykonano 17. Otwarte zlecenia planowane to łącznie 240 godzin pracy do wykonania, a zespół ma na nie przeznaczone 120 godzin tygodniowo. Wychodzi z tego pięć liczb:
- Dostępność wynosi (600 − 24) ÷ 600 = 96%.
- MTTR wynosi 24 godziny ÷ 6 napraw = 4 godziny.
- Udział prac planowanych wynosi 300 ÷ 500 = 60%.
- Realizacja planu przeglądów wynosi 17 ÷ 20 = 85%.
- Zaległości wynoszą 240 ÷ 120 = 2 tygodnie pracy.
Pięć liczb mieści się na jednej stronie, a każda prowadzi do decyzji. Trzy niewykonane przeglądy to pytanie o przyczynę. Zabrakło ludzi, okna postojowego albo części?
Udział prac planowanych na poziomie 60% oznacza, że 40% godzin schodzi na reagowanie. Zajrzyj wtedy do harmonogramu przeglądów.
Ile wskaźników na start
Zacznij od trzech do pięciu i dodawaj kolejne dopiero wtedy, gdy poprzednie liczysz bez poprawek. Rozsądny pierwszy zestaw dla kierownika raportującego dyrekcji to dostępność, MTTR, realizacja planu przeglądów, udział prac planowanych oraz zaległości w godzinach. Daje wynik maszyn, miarę sprawności napraw oraz trzy sygnały z planowania pracy.
Czas reakcji dodaj, jeśli pracujesz na umowach z określonym czasem. Koszt do wartości odtworzeniowej dodaj, gdy dyrekcja pyta o budżet.
OEE zostaw produkcji. Ona zbiera dane o wydajności oraz jakości. Utrzymanie ruchu odpowiada tylko za część dostępności.
Skąd brać dane
Źródła są trzy: zlecenia, harmonogram, dane produkcji. Ze zleceń bierzesz godziny rozpoczęcia oraz zakończenia pracy, rodzaj prac (zaplanowana czy awaryjna) oraz godziny techników. Harmonogram daje terminy przeglądów. Produkcja podaje planowany czas pracy linii.
Koszt pochodzi z księgowości. Wartość odtworzeniową znajdziesz w ewidencji maszyn.
Bez zapisu godzin w zleceniu żaden wskaźnik z godzinami nie ma sensu.
Ustal najpierw, że technik wpisuje czas pracy na bieżąco, jeszcze na miejscu naprawy. Awarie zapisuj w rejestrze awarii maszyn.
Tło dla całego działu opisuje artykuł o utrzymaniu ruchu. Kolejne poradniki z tego obszaru, o wiedzy, rolach, wskaźnikach oraz skalowaniu, zbiera poradnik zarządzania i rozwoju firmy serwisowej.
Typowe błędy
Najczęstszy błąd to mierzenie tego, czego dział nie może zmienić. Koszt do wartości odtworzeniowej na parku sprzed trzydziestu lat rośnie z wiekiem maszyn. Kierownik nie obniży go dyscypliną pracy.
W raporcie wywoła spór, a nie decyzję. Podobnie z OEE: wydajność oraz jakość zależą od ustawień procesu.
Kolejne błędy:
- brak definicji, bo dwa działy liczą “awarię” inaczej i nikt nie porównuje jak z jak,
- zbyt wiele wskaźników, czyli dwadzieścia kolumn, z których nikt nic nie wnioskuje,
- nagradzanie liczby zamiast poprawy, przez co zespół, który odpowiada za krótki MTTR, zacznie zamykać zlecenia przed końcem naprawy,
- liczby z internetu jako cel, choć wynik “światowej klasy” z cudzego raportu nie mówi nic o Twojej linii, a lepszym punktem odniesienia jest Twój wynik sprzed kwartału,
- średnia bez rozrzutu, bo jedna naprawa trwająca dziesięć godzin znika w średniej.
Od czego zacząć
- Wybierz trzy do pięciu wskaźników z tabeli i zapisz wzór każdego na jednej stronie.
- Przypisz każdemu wskaźnikowi właściciela i źródło danych.
- Sprawdź, czy technicy wpisują w zleceniach godziny i rodzaj prac; jeśli nie, zacznij od tego.
- Policz wskaźniki ręcznie za ostatni miesiąc, nawet w arkuszu, żeby poznać punkt wyjścia.
- Raz w miesiącu pokazuj dyrekcji raport na jednej stronie z wynikiem bieżącym, poprzednim i jednym zdaniem komentarza. Gotowy wzór na start to raport OEE ze zmiany.
Jak Service Express pomaga w liczeniu KPI utrzymania ruchu
Service Express to system CMMS, który zbiera dane do wskaźników już przy zleceniu. Nie odtwarzasz ich na koniec miesiąca. Wskaźniki produkcyjne, takie jak OEE, zostają w systemach produkcji. Dane o pracy działu są w jednym miejscu.
- Godziny pracy, materiały i dojazdy przypisujesz do zlecenia powiązanego z klientem i kontraktem. Zobacz kontrolę kosztów.
- System tworzy zlecenia cykliczne według harmonogramu i pilnuje terminów przeglądów, a wykonane przeglądy zapisują się w historii urządzenia. Zobacz serwisy prewencyjne.
- Czasy reakcji i naprawy z umów są pilnowane automatycznie, z ostrzeżeniem przed końcem terminu. Zobacz rejestr zgłoszeń i zleceń.
- Pełna historia serwisowa urządzenia jest w bazie obiektów i urządzeń. Zobacz bazę urządzeń.
Najczęstsze pytania
Ile KPI powinien mieć dział utrzymania ruchu?
Na start trzy do pięciu. Wystarczy po jednym wskaźniku z trzech grup: wynik maszyn (na przykład dostępność), sprawność działu (na przykład czas naprawy) i planowanie pracy (na przykład realizacja planu przeglądów). Kolejne dokładaj dopiero wtedy, gdy pierwsze są liczone co miesiąc bez poprawek.
Czym różni się wskaźnik wiodący od opóźnionego?
Wskaźnik wiodący zmienia się przed awariami, bo opisuje sposób pracy działu, na przykład realizację planu przeglądów. Opóźniony potwierdza skutek po fakcie, jak dostępność czy MTBF. Raport dla dyrekcji powinien mieć oba rodzaje.
Jak policzyć udział prac planowanych w utrzymaniu ruchu?
Podziel godziny pracy przy zleceniach zaplanowanych z wyprzedzeniem przez wszystkie godziny pracy działu i pomnóż przez 100%. Gdy dział przepracował w miesiącu 500 godzin, z czego 300 przy pracach zaplanowanych, wynik to 60% (liczby przykładowe).
Jakich wskaźników nie warto raportować?
Takich, na które dział nie ma wpływu, albo takich, z których nie wynika żadna decyzja. Przykładem jest wskaźnik kosztowy na starym parku maszyn, który rośnie z wiekiem urządzeń, a nie z jakości pracy działu.
