MTBF to średni czas pracy urządzenia między awariami, a MTTR to średni czas naprawy jednej awarii. MTBF mówi, jak często coś się psuje, MTTR mówi, jak długo trwa przywrócenie sprawności. Pierwszy wskaźnik opisuje niezawodność maszyny, drugi: sprawność Twojego serwisu. Oba liczy się w godzinach.
Dane do obu wskaźników firma serwisowa i tak zbiera: daty zgłoszeń, czasy pracy, protokoły. Trzeba tylko zapisywać je na tyle konsekwentnie, żeby po kilku miesiącach dało się z nich coś wyciągnąć.
Wzory
Standardowe definicje są proste:
- MTBF (Mean Time Between Failures) = łączny czas pracy urządzenia ÷ liczba awarii,
- MTTR (Mean Time To Repair) = łączny czas napraw ÷ liczba napraw.
Do czasu pracy wliczasz tylko godziny, w których urządzenie rzeczywiście pracowało lub powinno pracować. Czas planowanych przeglądów i postojów technologicznych odejmujesz. Do czasu naprawy wlicza się to, co faktycznie trwa od wykrycia awarii do przywrócenia pracy, ale musisz zdecydować, w którym momencie zaczynasz liczyć. O tym piszemy niżej.
Przykład obliczenia
Sprawdź swoje urządzenie. Podaj godziny pracy w wybranym okresie, liczbę awarii oraz sumę godzin napraw, a kalkulator od razu pokaże oba wskaźniki i dostępność; domyślnie stoją w nim dane pompy obiegowej z rachunku poniżej.
Spójrzmy na przykład. Pompa obiegowa w obiekcie pracuje całą dobę. W ciągu kwartału (około 2000 godzin pracy) zdarzyły się 4 awarie. Naprawy zajęły razem 12 godzin: najpierw 2, potem dwie po 3, na końcu 4.
- MTBF = 2000 h ÷ 4 awarie = 500 godzin,
- MTTR = 12 h ÷ 4 naprawy = 3 godziny.
Czyli średnio co 500 godzin pompa się psuje, a naprawa zajmuje średnio trzy godziny. Z obu liczb możesz policzyć dostępność: MTBF ÷ (MTBF + MTTR) = 500 ÷ 503, czyli około 99,4%. Liczby są przykładowe.
MTBF a MTTF: kiedy który
MTTF (Mean Time To Failure) to średni czas pracy do awarii elementu, którego po awarii się nie naprawia, tylko wymienia na nowy. Liczysz go jako łączny czas pracy wszystkich badanych elementów ÷ liczba elementów, które uległy awarii. MTBF stosujesz do urządzenia naprawialnego, które po awarii wraca do pracy.
Na przykład pięć łożysk w wentylatorach tego samego typu pracowało do wymiany 7000, 8200, 9000, 9600 i 11200 godzin (liczby przykładowe). MTTF = 45 000 h ÷ 5 = 9000 godzin. Dla samego łożyska, które się wymienia, liczy się MTTF, a dla całego wentylatora, który po wymianie łożyska wraca do pracy, MTBF. Rodzaje uszkodzeń łożysk opisuje tekst o uszkodzeniach łożysk.
Wartość z karty katalogowej producenta jest średnią dla całej partii urządzeń w określonych warunkach, a nie żywotnością jednego egzemplarza. Nie jest też obietnicą, że urządzenie przepracuje tyle godzin bez awarii. Własne dane z serwisu mówią więcej niż liczba z katalogu.
Co mówi MTBF, a co MTTR
Wskaźniki czyta się razem, bo każdy z nich opowiada inną historię.
| Wynik | Co to zwykle oznacza | Co sprawdzić |
|---|---|---|
| Niski MTBF, krótki MTTR | Urządzenie często się psuje, ale szybko wraca do pracy | Przyczynę źródłową, interwały przeglądów, jakość części |
| Wysoki MTBF, długi MTTR | Awarie są rzadkie, ale każda boli | Dostępność części, kompetencje techników, dokumentację |
| Niski MTBF, długi MTTR | Najgorszy układ: częste i długie awarie | Czy wymiana urządzenia nie jest tańsza od utrzymywania |
| Wysoki MTBF, krótki MTTR | Dobrze działający zasób | Czy nie przeplacasz przeglądów, które nic nie wykrywają |
Tabela to wskazówka do dalszego dociekania, a nie wyrok. Ten sam MTBF oznacza co innego dla pompy, a co innego dla wentylatora. Porównuj więc urządzenie z jego własną historią lub z podobnymi egzemplarzami, a nie z liczbą z internetu.
Gdzie liczenie się psuje
Najczęstszy błąd to niejednolite pojęcie “awarii”. Jeśli technik w jednym zleceniu zapisze “wymiana łożyska”, a w innym “hałas przy pracy”, w danych nie widać, że to ta sama awaria powtórzona dwa razy. Ustal krótką listę rodzajów awarii i wymagaj jej w protokole. Przykład takiej listy dla łożysk znajdziesz w tekście o uszkodzeniach łożysk.
Początek i koniec liczenia MTTR to drugi błąd. Jeśli awaria zgłoszona o ósmej została zauważona przez serwis o dziesiątej, a naprawiona o czternastej, MTTR może wynosić cztery godziny (od zauważenia) albo sześć (od zgłoszenia). Wybierz jedną wersję i trzymaj się jej. Pierwsza mierzy pracę techników, druga pokazuje doświadczenie klienta, a obie są użyteczne, jeśli nie mieszasz ich w jednej średniej.
Za mało zdarzeń to trzeci błąd. Średnia z jednej lub dwóch awarii niewiele znaczy. Zbieraj dane przez dłuższy czas, a przy urządzeniach rzadko się psujących opieraj się na historii kilku podobnych maszyn.
Serwisant usunął nietypową usterkę pompy ciepła.
Kilka miesięcy później inny technik pojechał do urządzenia z identycznymi objawami. Wykonał pomiary, zamówił nawet nową płytę główną. …więcej
Skąd brać dane
Czas pracy urządzenia to zwykle informacja od klienta lub z licznika motogodzin. Jeśli jej nie masz, przyjmij założenie, które możesz obronić, na przykład pracę całą dobę albo w godzinach pracy obiektu. Zapisz je razem z wynikiem. Wskaźnik policzony przy jawnym założeniu jest użyteczny, policzony po cichu: mylący.
Czas naprawy bierzesz z protokołu: godziny rozpoczęcia i zakończenia prac, a w razie potrzeby także moment zgłoszenia. Technik, który wpisuje je na bieżąco w telefonie, dostarcza dane, których nie da się odtworzyć z pamięci po tygodniu. Wzór dokumentu znajdziesz w protokole serwisowym do pobrania. Dane do wzorów zbierzesz w rejestrze awarii maszyn: daty zgłoszeń, rozpoczęcia i zakończenia napraw oraz rodzaj awarii.
Jak wykorzystać wyniki w serwisie
MTBF podpowiada, które urządzenia wymagają częstszych przeglądów albo wymiany. Jeśli ta sama pompa zawodzi co kilkaset godzin, a przegląd robisz raz w roku, to znaczy, że przegląd nie łapie przyczyny. Wnioski wpiszesz do harmonogramu przeglądów. Od wyniku zależy też, czy dla danej maszyny sięgnąć po inną ze strategii utrzymania ruchu.
MTTR pokazuje, gdzie tracisz czas po stronie serwisu: w dojeździe, w diagnozie, w oczekiwaniu na część. Jeśli naprawa trwa godzinę, ale cały MTTR to cztery, bo trzy godziny schodzi na szukanie części, odpowiedź leży w magazynie części zamiennych, a nie w kwalifikacjach technika. Po stronie zakładu produkcyjnego podobny zapas opisuje tekst o MRO w utrzymaniu ruchu.
Wskaźniki mają też znaczenie handlowe. Klientowi z umową opartą o czas naprawy łatwiej pokazać rzetelnie, co się działo z jego urządzeniami, niż tłumaczyć się ogólnikami. Zbliżonym, szerszym wskaźnikiem dla maszyn produkcyjnych jest OEE. Gdzie te dwa wskaźniki mieszczą się w całym zestawie mierników działu, pokazuje tekst o KPI utrzymania ruchu.
Kiedy wskaźniki nie wystarczą
Średnimi są oba wskaźniki, a średnia ukrywa rozrzut. Cztery naprawy po trzy godziny dają ten sam MTTR co trzy po godzinie i jedna po dziewięć, ale w drugim przypadku ta jedna wymaga osobnego przyjrzenia się. Obok średniej patrz więc na najdłuższą naprawę w okresie i zapytaj, dlaczego trwała tak długo.
Podobnie z MTBF: jeśli awarie koncentrują się w pierwszych tygodniach po przeglądzie, problemem może być sam przegląd (źle dokręcone połączenie, pominięty krok), a nie zużycie urządzenia. Tego żadna średnia nie pokaże, ale zobaczy to technik, który przejrzy historię urządzenia przed wizytą.
Od czego zacząć
- Wybierz jedno urządzenie lub grupę podobnych, które sprawiają najwięcej kłopotów.
- Zbierz daty zgłoszeń, rozpoczęcia i zakończenia napraw z ostatnich miesięcy.
- Ustal jednoznacznie, od którego momentu liczysz MTTR, i zapisz tę zasadę.
- Policz MTBF i MTTR według wzorów powyżej.
- Wprowadź w protokole krótką listę rodzajów awarii, żeby kolejne dane były porównywalne.
Jak Service Express pomaga w liczeniu MTBF i MTTR
Żeby liczyć MTBF i MTTR, potrzebujesz historii każdego urządzenia. W Service Express baza obiektów i urządzeń zawiera pełną historię serwisową: na poziomie klienta, obiektu, konkretnej maszyny. Technik widzi ją w aplikacji po zeskanowaniu kodu QR lub NFC. Szczegóły w sekcji o bazie urządzeń.
Najczęstsze pytania
Czym różni się MTBF od MTTR?
MTBF to średni czas pracy urządzenia między awariami, a MTTR to średni czas naprawy jednej awarii. Pierwszy wskaźnik opisuje niezawodność maszyny, drugi sprawność serwisu; oba liczy się w godzinach.
Jak obliczyć MTBF i MTTR?
MTBF to łączny czas pracy urządzenia podzielony przez liczbę awarii, a MTTR to łączny czas napraw podzielony przez liczbę napraw. Przy 2000 godzin pracy i 4 awariach, które trwały łącznie 12 godzin, MTBF wynosi 500 godzin, a MTTR 3 godziny (liczby przykładowe).
Skąd wziąć dane do liczenia MTBF i MTTR?
Czas pracy urządzenia pochodzi zwykle od klienta lub z licznika motogodzin, a czas naprawy z godzin rozpoczęcia i zakończenia prac w protokole. Jeśli nie masz czasu pracy, przyjmij założenie, które możesz obronić, i zapisz je razem z wynikiem.
Od kiedy liczyć czas naprawy do MTTR?
Wybierz jedną wersję i trzymaj się jej: od zgłoszenia awarii albo od jej zauważenia przez serwis. Liczony od zauważenia mierzy pracę techników, a liczony od zgłoszenia pokazuje doświadczenie klienta, więc nie mieszaj ich w jednej średniej.

