Monitoring zużycia energii w budynku komercyjnym polega na stałym pomiarze prądu, ciepła, wody i gazu w kilku punktach: na liczniku głównym, na podlicznikach najemców i w strefach wspólnych. Pomiary trafiają do jednego miejsca. Zarządca widzi, kto zużywa media i w jakich godzinach. Odchylenia zauważa, zanim pojawią się na fakturze.
Pomiar ma sens dopiero wtedy, gdy na odchylenie ktoś reaguje, a dane kończą się decyzją, a nie samym wykresem w raporcie.
Po co mierzyć media w budynku z wieloma najemcami
W budynku jednego użytkownika rachunek za prąd to jedna liczba. W biurowcu z kilkunastoma najemcami jest ich więcej, a wszyscy chcą wiedzieć, za co płacą. Pomiar odpowiada na cztery pytania.
Rozliczenie najemców z podliczników, zgodnie z umową najmu, przestaje być szacunkiem opartym na metrażu. Widać też, czy budynek zużywa media tylko wtedy, gdy ktoś z nich korzysta. Zarządca dostaje wczesny sygnał o zmianie pracy instalacji. Właściciel ma raport do rozmowy o kosztach, oparty na danych, a nie na wrażeniu.
Największą wartość ma zwykle nie suma, tylko rytm zużycia. Każdy budynek ma swój zwykły przebieg dobowy i tygodniowy, powtarzalny z tygodnia na tydzień. Gdy krzywa nocna nie opada tak jak zawsze, coś pracuje, choć nie powinno.
Przykład: wentylacja, która pracuje po nocach
Poniższa scena jest przykładem. Biurowiec o godzinie 22:00 jest pusty, ale licznik w pomieszczeniu technicznym pokazuje nocny pobór zbliżony do dziennego. Dyżurny technik wchodzi o 6:00 i nie widzi nic podejrzanego: światła zgaszone, recepcja pusta.
Bez pomiaru sprawa wychodzi miesiąc później, w rachunku. Z podlicznikiem na zasilaniu central wentylacyjnych odchylenie widać już pierwszej nocy. Przyczyną bywa zmieniony harmonogram po przeglądzie, ręcznie przestawiony tryb pracy albo uszkodzony czujnik. Zgłoszenie z numerem i wskazaną centralą trafia do technika, a po naprawie widać na wykresie, że krzywa wróciła do normy.
Sam wykres niczego tu nie naprawił. Naprawiło go zlecenie, które powstało na jego podstawie.
Co mierzyć i gdzie założyć podliczniki
Zacznij od układu zgodnego z umowami najmu i instalacjami, bo z tych samych odczytów korzysta potem rozliczenie opłaty eksploatacyjnej. Liczba punktów pomiarowych jest na dalszym planie. Wystarczy pięć poziomów.
- Licznik główny każdego medium: prąd, ciepło, woda, gaz. To punkt odniesienia dla faktur od dostawców.
- Podliczniki najemców. Każdy lokal lub powierzchnia wynajęta osobno. W galerii handlowej są to sklepy i punkty usługowe, w magazynie hale lub sekcje wynajęte różnym firmom.
- Instalacje wspólne: wentylacja, klimatyzacja i chłodzenie, windy, oświetlenie części wspólnych, garaż. Tu najłatwiej zobaczyć nieuzasadniony pobór.
- Strefy, na przykład piętra, dachy, hale, pomieszczenia techniczne. Pozwalają zawęzić poszukiwanie, gdy odchylenie pojawi się na wyższym poziomie.
- Media w obiektach wyspecjalizowanych: chłodnie i strefy z ładowaniem wózków w magazynie, gastronomia w galerii.
Różnica między licznikiem głównym a sumą podliczników to zużycie wspólne plus ewentualne straty. Jeśli rozjazd rośnie w kolejnych miesiącach, brakuje podlicznika albo coś nieplanowanie pobiera media.
Nie zakładaj licznika na wszystko od razu. Tam, gdzie wydatek jest niewielki, a ryzyko małe, wystarczy odczyt z licznika głównego strefy. Podlicznik dokładaj tam, gdzie pada pytanie „kto za to płaci” albo „dlaczego tyle”.
Odczyt ręczny, zdalny i czujniki IoT
Tradycyjnie technik chodzi z kartką i spisuje stany liczników raz w miesiącu. Trwa to godziny, a wynik zależy od tego, czy ktoś wejdzie do pomieszczenia i dobrze przepisze cyfry. Przy 20 lokalach to 20 wizyt i 20 okazji do pomyłki.
Zdalny odczyt liczników przesyła stany automatycznie, w ustalonych odstępach, protokołami takimi jak M-Bus czy Modbus albo przez sieci komórkowe. Najważniejsza zmiana nie dotyczy wygody. Dane przychodzą jako seria czasowa, więc widać profil dobowy, a nie tylko sumę za miesiąc. Dopiero seria pozwala wyłapać nocną wentylację.
W instalacjach, w których funkcjonuje już BMS, część odczytów jest dostępna w nim. Czym BMS różni się od systemu do organizacji pracy i jak je połączyć, opisuje tekst CAFM a BMS. W skrócie: BMS zna stan urządzenia, a drugi system zna pracę wokół niego.
Jak dane zamieniają się w działanie
Wykres bez właściciela nikogo nie obchodzi. Dane są użyteczne dopiero wtedy, gdy ktoś wcześniej ustalił, co jest sygnałem. Przydają się trzy decyzje.
Co jest odchyleniem. Porównuj budynek z nim samym: ta sama godzina i ten sam dzień tygodnia w poprzednich tygodniach. Porównanie z „dobrą wartością” z internetu zwykle nie ma sensu. Każdy obiekt ma inne instalacje i godziny pracy.
Kto dostaje sygnał. Jedna osoba odpowiedzialna za budynek, nie wspólna skrzynka, do której nikt nie zagląda.
Forma reakcji. Sygnał ma stać się zgłoszeniem z numerem i statusem, dotyczącym konkretnego urządzenia. Ta sama ścieżka obsługuje zgłoszenia najemców, a opisuje ją artykuł jak prowadzić zgłoszenia techniczne w budynku. Jeśli naprawę wykonuje firma zewnętrzna, zlecenie trafia do niej według zasad z artykułu o podwykonawcach w facility management.
Firma FM obsługująca kilka obiektów zyskuje jeszcze jedno: porównanie budynków tym samym miernikiem, na przykład zużycia nocnego w przeliczeniu na metr powierzchni. Wartości z jednego budynku nie przenosimy na drugi, ale różnica między obiektami podobnego typu jest dobrym powodem do wizyty.
Dane o zużyciu energii a przepisy
Monitoring nie jest dla budynku komercyjnego obowiązkiem sam w sobie, ale pomaga spełnić jeden obowiązek. Według artykułu 36 ustęp 1 ustawy o efektywności energetycznej przedsiębiorca inny niż mikro, mały lub średni przeprowadza co 4 lata audyt energetyczny przedsiębiorstwa albo zleca jego wykonanie.
Artykuł 36 ustęp 2 wyłącza z tego obowiązku przedsiębiorcę z systemem zarządzania energią lub z systemem ekozarządzania EMAS, jeśli audyt wykonano w jego ramach.
Artykuł 37 ustęp 2 punkt 1 mówi, że audyt opiera się na mierzonych danych o zużyciu energii. Mają być aktualne oraz reprezentatywne. Dla prądu liczy się też zapotrzebowanie na moc. Podliczniki i historia odczytów dają takie dane od ręki, a bez nich audytor zaczyna od rachunków.
Obowiązek dotyczy przedsiębiorcy, a nie budynku. Mikro, mali i średni przedsiębiorcy są z niego wyłączeni. Przed decyzją sprawdź, czy dotyczy ona twojej firmy, w aktualnym tekście ustawy.
Od czego zacząć
- Zbierz faktury od dostawców za ostatnie 12 miesięcy i sprawdź, ile liczników głównych ma budynek.
- Wypisz najemców i powierzchnie wspólne, a potem zaznacz, które mają podlicznik, a które nie.
- Sprawdź, które liczniki da się odczytać zdalnie, a które wymagają wymiany lub modułu komunikacyjnego.
- Wybierz jeden budynek i jedną grupę mediów, na przykład prąd, jako pilotaż.
- Po miesiącu pomiarów zestaw profil dobowy z godzinami pracy najemców. Zaznacz godziny, w których zużycie nie ma uzasadnienia.
- Ustal, kto dostaje sygnał, jak go zapisać jako zgłoszenie i kto odpowiada za zlecenie. Szersze tło wdrożenia opisuje artykuł o wdrożeniu CAFM w firmie FM.
Jak Service Express pomaga w monitoringu zużycia energii
Aplikację FM budujemy dla firm facility management i zarządców biurowców, galerii oraz magazynów. Działa jako system CAFM z modułami AI. Jeśli dopiero poznajesz to pojęcie, zacznij od tekstu co to jest CAFM.
Pomiary realizujemy przez aplikację FM2GO, którą dostarczamy razem ze sprzętem IoT. Sprzęt mierzy między innymi zużycie energii, ale też jakość powietrza, zajętość biurek i miejsca parkingowe. Szczegóły znajdziesz w opisie pomiarów IoT dla FM.
Proces ma cztery kroki:
- Mierzymy. Czujniki zbierają dane o energii.
- Chmura IoT zbiera pomiary w jednym miejscu i dba o ich bezpieczeństwo.
- Dane stają się zgłoszeniami i zleceniami, a nie osobnym ekranem do oglądania.
- Raporty BI i historia dla właściciela obiektu i najemców.
Pomiary stają się zgłoszeniami i zleceniami, a zgłoszenia mają w systemie statusy i priorytety. Zainteresowany? Na stronie dla firm FM możesz umówić prezentację aplikacji FM.
Najczęstsze pytania
Co to jest monitoring zużycia energii w budynku?
To stały pomiar zużycia prądu, ciepła, wody i gazu na liczniku głównym oraz na podlicznikach, zapisywany w jednym miejscu. Dzięki niemu widać, ile zużywa każdy najemca, strefa i instalacja, a także kiedy zużycie odbiega od zwykłego rytmu pracy budynku.
Czym różni się licznik główny od podlicznika?
Licznik główny mierzy to, co budynek pobiera z sieci i za co płaci dostawcy. Podlicznik mierzy zużycie wybranej części, na przykład najemcy, piętra, centrali wentylacyjnej albo parkingu. Różnica między licznikiem głównym a sumą podliczników pokazuje zużycie wspólne albo straty.
Czy zdalny odczyt liczników jest potrzebny w biurowcu lub galerii?
Przy kilkunastu najemcach odczyt ręczny kosztuje czas i kończy się sporami o stan licznika z końca miesiąca. Odczyt zdalny daje dane z tego samego momentu dla wszystkich, a przy okazji pozwala zobaczyć zużycie w nocy i w weekend.
Kto musi robić audyt energetyczny przedsiębiorstwa?
Według art. 36 ust. 1 ustawy o efektywności energetycznej obowiązek dotyczy przedsiębiorcy innego niż mikro, mały lub średni. Powtarza się co 4 lata. Audyt ma opierać się na mierzonych danych o zużyciu energii, o czym mówi art. 37 ust. 2 pkt 1.
Jak zamienić dane z liczników w działanie?
Ustal z góry, jakie odchylenie jest sygnałem, kto je dostaje i w jakiej formie. Sygnał powinien trafiać do systemu jako zgłoszenie przypisane do budynku lub urządzenia, ze statusem i wykonawcą, a nie tylko jako punkt na wykresie.
